از آغاز تجاوز نظامی آمریكا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلكه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی برای متجاوزان در حال آشكار شدن است.
به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، از آغاز تجاوز نظامی آمریكا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلكه شواهد فزایندهای از بنبست راهبردی و شكستهای میدانی و سیاسی برای طرفهای متجاوز در حال آشكار شدن است. این جنگ كه با حملات گسترده و كشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا كرده و واكنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخته است.
رسانههای جهان هر یك با رویكردهای خاص خود، تلاش كردهاند روایت این جنگ را شكل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
روزنامه فایننشال تایمز به نقل از میانجیگران گزارش داد كه آمریكا و ایران به تمدید 60 روزه آتشبس و ایجاد چارچوبی برای گفتگو درباره برنامه هستهای تهران نزدیكتر شدهاند. بر اساس این گزارش، توافق پیشنهادی شامل بازگشایی تدریجی تنگه هرمز، تعهد به بحث درباره رقیقسازی یا واگذاری ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران، و در مقابل، كاهش محاصره بنادر ایران توسط آمریكا و آزادسازی مرحلهای داراییهای بلوكهشده تهران خواهد بود.
این روزنامه اقتصادی میافزاید كه دونالد ترامپ در گفتگو با آكسیوس شانس دستیابی به توافق را «50-50» توصیف كرده و همزمان با رهبران عربستان، پاكستان، قطر، امارات، مصر و تركیه گفتگویی تلفنی داشته كه یك دیپلمات آن را «بسیار مثبت» ارزیابی كرده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز تأیید كرد كه تهران در حال نهایی كردن یك «یادداشت تفاهم» برای پایان دادن به جنگ به عنوان مرحله نخست توافق است.
فایننشال تایمز اما به نقل از محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاكرهكننده ارشد ایران، تصریح میكند كه تهران از «حقوق» خود عقبنشینی نخواهد كرد، زیرا آمریكا «صادق نبوده و قابل اعتماد نیست». قالیباف هشدار داد كه ایران توان نظامی خود را طی آتشبس بازسازی كرده و آماده پاسخی «كوبندهتر» به هرگونه حماقت آمریكاست. ارتش پاكستان نیز مذاكرات فشرده هیئتهای میانجی در تهران را به «پیشرفتی دلگرمكننده به سوی تفاهم نهایی» توصیف كرده است. بقایی نیز با جمعبندی متناقضگفت كه طرفین هم «بسیار دور» و هم «بسیار نزدیك» به توافق هستند.
شبكه سیانبیسی در گزارشی از تهران نوشت كه محمدباقر قالیباف، مذاكرهكننده ارشد جمهوری اسلامی ایران، در دیدار با ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاكستان، قاطعانه اعلام كرد كه ایران در مذاكرات با آمریكا بر سر حقوق ملی خود مصالحه نخواهد كرد. قالیباف با تأكید بر اینكه آمریكا «طرفی است كه اصلاً صداقت ندارد»، تصریح كرد كه تهران حقوق مشروع خود را هم در میدان نبرد و هم از طریق دیپلماسی دنبال خواهد كرد.
بر اساس این گزارش، قالیباف هشدار داد كه نیروهای مسلح ایران توانمندیهای خود را طی دوره آتشبس بازسازی كردهاند و چنانچه آمریكا «از سر حماقت جنگ را مجدداً آغاز كند»، پیامدهای آن «كوبندهتر و تلختر» از آغاز درگیریها خواهد بود. ژنرال منیر همچنین با مسعود پزشكیان، رئیسجمهور ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دیدار و گفتگو كرد.
سیانبیسی میافزاید كه محور این گفتگوها سند 14 مادهای پیشنهادی ایران به عنوان چارچوب اصلی مذاكرات و تبادل پیامها میان طرفین بوده است. این گزارش تصریح میكند كه علیرغم هفتهها جنگ، جمهوری اسلامی ایران ذخایر اورانیوم با غنای نزدیك به تسلیحاتی و توانمندیهای موشكی، پهپادی و نیابتی خود را حفظ كرده است. در همین حال، ماركو روبیو، وزیر خارجه آمریكا، از «پیشرفت اندك» در مذاكرات خبر داده، اما وزارت خارجه ایران تأكید كرده كه اختلافات همچنان عمیق و قابل توجه باقی مانده است.
بیبیسی در گزارشی نوشت كه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریكا، مدعی شده است توافق با ایران «تا حد زیادی مذاكره شده» و به زودی جزئیات آن از جمله بازگشایی تنگه هرمز اعلام خواهد شد. ترامپ با انتشار پستی در شبكه اجتماعی خود از گفتگویی «بسیار خوب» با رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و دیگر كشورها درباره «یادداشت تفاهم صلح» خبر داد و تأكید كرد كه هرگونه توافقی «قطعاً» از دستیابی ایران به سلاح هستهای جلوگیری خواهد كرد.
بر اساس این گزارش، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز با اشاره به یك «یادداشت تفاهم» گفت كه تهران در حال نهایی كردن آن در قالب چارچوبی 14 مادهای است تا مذاكرات تكمیلی ظرف 30 تا 60 روز برگزار شود و «در نهایت توافق نهایی حاصل گردد». بیبیسی میافزاید كه این چرخش ناگهانی به سوی خوشبینی پس از آن رخ داد كه تنها یك روز پیشتر، رسانههای آمریكایی از آمادهسازی پنتاگون برای دور تازهای از حملات نظامی خبر داده بودند و ترامپ به دلیل «دوره زمانی مهم» كشور، حضور در مراسم عروسی پسرش را لغو كرده بود.
این رسانه انگلیسی همچنین به تناقض در میدان اشاره میكند: سنتكام مدعی «هدایت مجدد» 100 شناور و فلج كردن اقتصاد ایران از طریق محاصره است، در حالی كه ایران با ایجاد «اداره تنگه خلیج فارس»، كنترل نظامی خود بر آبراه را نهادینه كرده و هرگونه تردد را منوط به «هماهنگی و مجوز» این نهاد میداند.
شبكه دویچه وله در گزارشی از خوشبینی محتاطانه طرفین مذاكرات صلح خبر داد و نوشت كه آمریكا و ایران نشانههایی از پیشرفت به سوی یك توافق چارچوبی برای پایان دادن به بنبست سهماهه ارسال كردهاند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریكا، در شبكه اجتماعی تروث سوشال اعلام كرد كه توافق «تا حد زیادی مذاكره شده» و «تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.» وی همچنین از گفتگوهای تلفنی جداگانه با رهبران عربستان، امارات، قطر، پاكستان و بنیامین نتانیاهو خبر داد.
بر اساس این گزارش، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، با تأیید پیشرفت كار تأكید كرد كه تهران در «مراحل نهایی تدوین چارچوب توافق» است و انتظار میرود ظرف 30 تا 60 روز جزئیات نهایی بررسی و توافق قطعی منعقد شود. بقایی تصریح كرد كه پایان دادن به محاصره تنگه هرمز بخشی از این چارچوب خواهد بود. دویچه وله میافزاید كه ترامپ در مصاحبه با آكسیوس شانس توافق را «50-50» خواند.
این رسانه آلمانی خاطرنشان میكند كه این فضای مثبت پس از سفر ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاكستان و میانجی ارشد، به تهران و دیدار با رهبران ایران شكل گرفت. این در حالی است كه محمدباقر قالیباف، مذاكرهكننده ارشد ایران، همزمان هشدار داد كه نیروهای مسلح ایران در طول آتشبس بازسازی شدهاند و در صورت «حماقت مجدد» آمریكا، پاسخی «كوبنده» در انتظار واشنگتن خواهد بود.
رسانه های عربی و منطقه ای
الجزیره در مقاله ای نوشت كه توافق اخیر میان آمریكا و ایران بیش از آنكه نشانه پایان بحران باشد، نوعی مدیریت موقت تنش و تعویق انفجار بعدی است. توافق شامل تمدید آتشبس برای 60 روز، بازگشایی تنگه هرمز، اجازه صادرات نفت ایران و آغاز مذاكرات درباره برنامه هستهای است؛ اما نویسنده تأكید میكند كه ریشههای اصلی اختلاف همچنان پابرجاست. آمریكا همچنان نسبت به برنامه هستهای، موشكهای بالستیك و نفوذ منطقهای ایران نگرانی دارد و ایران نیز نگاه امنیتی و راهبرد منطقهای خود را تغییر نداده است.
به باور نویسنده، دو طرف نه به دلیل حل اختلافات، بلكه به علت هزینه سنگین جنگ و تشدید بحران به سمت تفاهم رفتهاند. از دید واشنگتن، امنیت انرژی، ثبات بازار نفت و جلوگیری از گسترش جنگ اهمیت دارد و از سوی دیگر، فشارهای اقتصادی و امنیتی ایران را به پذیرش آرامش موقت سوق داده است. با این حال، توافق فعلی بیشتر شبیه «آتشبس شكننده» است تا صلح پایدار.
این مقاله همچنین به تناقض سیاست آمریكا اشاره میكند؛ زیرا دولت ترامپ كه در سال 2018 از توافق هستهای خارج شده بود، اكنون دوباره به توافقی محدود و مرحلهای بازگشته است. در نهایت، نویسنده معتقد است ایران این توافق را فرصتی برای بازسازی موقعیت و خرید زمان میبیند، نه نشانه عقبنشینی.
المیادین در مقاله ای به نقش محوری چین در مدیریت بحران میان ایران، آمریكا و روسیه پرداخت و نوشت: پس از سفر دونالد ترامپ به پكن و دیدار او با شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین نیز به چین رفت و این كشور را به مركز اصلی دیپلماسی جهانی تبدیل كرد. ترامپ تلاش داشت چین را متقاعد كند كه برای باز شدن تنگه هرمز و پذیرش شروط آمریكا بر ایران فشار وارد كند و حتی خواستار كاهش حمایت اقتصادی و نظامی پكن از تهران شد.
با این حال، چین ضمن مخالفت با دستیابی ایران به سلاح هستهای، از حق تهران برای داشتن برنامه هستهای صلحآمیز دفاع میكند و تحریمهای آمریكا را نمیپذیرد. پكن همچنین با بسته شدن تنگه هرمز و اعمال عوارض عبور كشتیها مخالف است، زیرا امنیت انرژی و تجارت جهانی برایش اهمیت حیاتی دارد.
چین همراه با پاكستان تلاش میكند میان ایران و آمریكا میانجیگری كرده و زمینه آتشبس، باز شدن هرمز و آغاز مذاكرات را فراهم سازد. در این چارچوب، ایران محمدباقر قالیباف را بهعنوان نماینده ویژه در چین منصوب كرده است.
یكی از مهمترین اختلافات، سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران است. آمریكا خواهان انتقال آن به خارج از ایران است، اما تهران مخالفت میكند. روسیه و چین پیشنهاد دادهاند این مواد در خاك آنان نگهداری شود. مقاله نتیجه میگیرد كه بحران ایران به آزمونی برای قدرت و جایگاه جهانی چین و شكلگیری نظم چندقطبی جدید تبدیل شده است.
العربیه در گزارشی نوشت: بازارهای جهانی انرژی با دقت تحولات مذاكرات میان آمریكا و ایران را دنبال میكنند؛ مذاكراتی كه احتمال دارد به توافقی اولیه برای كاهش تنشها و بازگشایی تنگه هرمز منجر شود. مقامهای آمریكایی از «پیشرفت قابل توجه» در گفتوگوها سخن گفتهاند و دونالد ترامپ نیز اعلام كرده كه توافق برای پایان بحران «پیشرفت زیادی» داشته است. بر اساس این طرح، عبور كشتیها از تنگه هرمز از سر گرفته میشود؛ گذرگاهی كه حدود یكپنجم نفت جهان از آن عبور میكند.
گزارشها همچنین از احتمال آزادسازی بخشی از داراییهای بلوكهشده ایران و كاهش موقت برخی تحریمهای نفتی و پتروشیمی خبر میدهند تا صادرات انرژی ایران افزایش یابد. در مقابل، پرونده هستهای ایران و موضوع ذخایر اورانیوم غنیشده به مذاكرات بعدی موكول شده است.
كشورهای منطقه از جمله قطر و پاكستان برای پیشبرد دیپلماسی و جلوگیری از تشدید درگیریها فعال شدهاند و انگلیس نیز از روند مذاكرات استقبال كرده است.
در همین حال، بازار نفت به شدت نسبت به وضعیت هرمز حساس باقی مانده است. تحلیلگران هشدار دادهاند كه ادامه اختلال در این مسیر میتواند قیمت نفت را به 90 تا 100 دلار برساند و خطر ركود جهانی را افزایش دهد. بنابراین، موفقیت یا شكست مذاكرات میتواند مسیر آینده بازار انرژی جهان را تعیین كند.
رسانه های چین و روسیه
روزنامه روسی «ریانووستی» در یادداشتی نوشت ایالات متحده عملاً اسرائیل را از روند مذاكرات جاری با ایران كنار زده است. منابع آگاه در تلآویو اعلام كردهاند كه اسرائیل با كمبود شدید اطلاعات از سوی نزدیكترین متحد خود مواجه شده و مجبور است از طریق ارتباطات منطقهای، دیپلماتها و نظارت مستقل داخل ایران، اطلاعات لازم را جمعآوری كند.
بر اساس این گزارش دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریكا، بنیامین نتانیاهو را به عنوان متحد نظامی در عملیات علیه ایران میبیند، اما او را شریك نزدیك در مذاكرات سیاسی با تهران به حساب نمیآورد. نتانیاهو از موقعیت «دومین خلبان» در جنگ علیه تهران به وضعیت «مسافر ساده» تنزل پیدا كرده است. نیویورك تایمز این موضوع را «تحقیرآمیز» برای نخستوزیر اسرائیل توصیف كرده، به ویژه اینكه نتانیاهو در سال جاری با انتخابات سخت و رقابتی روبرو است.
به نوشته ریانووستی این اقدام آمریكا نشاندهنده تغییر رویكرد واشنگتن به سمت اولویت دادن به مذاكرات مستقیم با ایران و كاهش نقش اسرائیل در تصمیمگیریهای سیاسی است. در حالی كه آتشبس نسبی بین طرفین برقرار است، آمریكا تمایل دارد مذاكرات را ادامه دهد و از حملات جدید اجتناب كند، در حالی كه اسرائیل همچنان بر حفظ فشار نظامی تأكید دارد.
نگارنده تأكید میكند كه این تحول میتواند تنش میان واشنگتن و تلآویو را افزایش دهد و موقعیت سیاسی نتانیاهو را تضعیف كند. در حال حاضر، مذاكرات غیرمستقیم آمریكا و ایران با پیشرفت جزئی همراه بوده و موضوعاتی مانند آتشبس بلندمدت، تنگه هرمز و محدودیتهای هستهای در دستور كار قرار دارد.
خبرگزاری شینهوا چین در گزارشی به بررسی روند مذاكرات میان ایران و آمریكا برای دستیابی به یك تفاهم سیاسی و امنیتی جدید پرداخته است. بر اساس این گزارش، پیشنویس توافق مورد بحث شامل تعهد متقابل تهران و واشنگتن به خودداری از حمله علیه یكدیگر و متحدانشان است؛ موضوعی كه میتواند تنشهای ماههای اخیر را كاهش دهد.
در این گزارش آمده است كه مذاكرات با میانجیگری پاكستان ادامه دارد و طرفین در حال بررسی چارچوبی هستند كه علاوه بر كاهش تنشهای نظامی، زمینه گفتوگو درباره برنامه هستهای ایران را نیز فراهم كند. طبق مفاد مطرحشده، احتمال دارد بخشی از محدودیتهای اعمالشده بر صادرات نفت ایران كاهش یافته و برخی داراییهای مسدودشده تهران آزاد شود.
همچنین گزارش اشاره میكند كه در صورت پیشرفت مذاكرات، محدودیتهای مرتبط با عبور و مرور كشتیها در تنگه هرمز نیز كاهش خواهد یافت؛ مسئلهای كه برای بازار جهانی انرژی اهمیت بالایی دارد.
بنا بر این گزارش فضای بیاعتمادی میان دو طرف همچنان پابرجاست و همزمان با مذاكرات، نیروهای نظامی دو طرف در آمادهباش قرار دارند. منابع نزدیك به روند گفتوگوها احتمال دادهاند كه طی 30 تا 60 روز آینده چارچوب اولیه توافق نهایی شود.
