پشت پرده تجویز بی رویه سرُم؛ پای پول در میان است؟!

به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، این روزها یكی از موضوعات محل بحث در حوزه سلامت كشور، تجویزها و مصرف های غیرمنطقی اقلام دارویی است؛ به طوری كه وزیر بهداشت گفته بزرگ‌ترین هزینه ها در بخش دارو مربوط به سرُم است و بخش زیادی از تجویز سرم‌ُها هم توجیه علمی ندارد.

نازیلا یوسفی، مدیركل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو، در واكنش به تجویز سرُم در نسخه بیماران گفت: تزریق سرُم یا داروهای تزریقی برای موارد ساده‌ای مانند سرماخوردگی ویروسی، علاوه بر تحمیل هزینه و درد بیشتر، ممكن است دسترسی بیماران نیازمند به خدمات تزریقی ضروری در مراكز درمانی را محدود كند.

وی افزود: هر تزریق سرُم می‌تواند با خطراتی مانند عفونت محل تزریق، تشكیل آبسه و واكنش‌های حساسیتی همراه باشد و در مواردی كه سرم‌های حاوی سدیم با حجم زیاد و بدون اندیكاسیون صحیح تجویز شود، امكان اُفت سدیم خون و بروز عوارض جدی مانند تشنج و ادم مغزی وجود دارد.

یوسفی همچنین به این موضوع اشاره كرد كه عوارض تزریق سرُم در كودكان خطرناك‌تر است.

مصرف ماهیانه 23 میلیون واحد سرُم در كشور و قرار گرفتن سرُم نمكی در زمره سه داروی پرهزینه، زنگ خطری برای تجویز غیرمنطقی این فرآورده سلامت است.

تعریف علمی سرُم

سرُم مایعی استریل حاوی نمك یا قند است كه از مسیر وریدی وارد بدن می‌شود و دو كاربرد اصلی دارد. نخست، جبران كم‌آبی شدید ناشی از اسهال، استفراغ یا گرمازدگی و دوم، استفاده به عنوان حامل برای رساندن فوری داروهایی مانند آنتی‌بیوتیك‌ها در شرایط اورژانسی یا زمانی كه بیمار امكان مصرف خوراكی ندارد.

باورهای اشتباه در جامعه

مدیركل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو، با انتقاد از باور غلط رایج در جامعه نسبت به مصرف سرُم، گفت: در ذهن برخی از مردم، سرُم تبدیل به راهكاری برای رفع ضعف عمومی و بی‌حالی شده است، در حالی كه شواهد علمی چنین خاصیتی را برای آن تأیید نمی‌كند. بهترین و ایمن‌ترین روش تأمین مایعات بدن، نوشیدن آب و مایعات مناسب است و توصیه می‌شود به جای تحمل درد تزریق و پرداخت هزینه اضافی، منابع مالی خود را صرف تهیه آب‌میوه‌های طبیعی و نوشیدنی‌های گرم در دوران سرماخوردگی كنید.

ردپای منافع اقتصادی

یوسفی با هشدار درباره نقش برخی مراكز درمانی در تداوم این باور نادرست، تصریح كرد: متأسفانه برخی مراكز با انگیزه جلب رضایت فوری یا منافع اقتصادی، به تداوم این باور نادرست دامن می‌زنند، در حالی كه آگاه باشیم تزریق سرُم خالی از عارضه نیست و هرگونه اقدام تزریقی می‌تواند با خطراتی مانند عفونت محل تزریق، تشكیل آبسه، واكنش‌های حساسیتی و افزایش حجم مایعات بدن همراه باشد.

عوارض تزریق سرم

وی نسبت به عوارض تجویز غیرمنطقی سرُم، هشدار داد و گفت: در مواردی كه سرم‌های حاوی سدیم با حجم زیاد و بدون اندیكاسیون صحیح تجویز شود، امكان اُفت سدیم خون و بروز عوارض جدی مانند تشنج و ادم مغزی وجود دارد و این عوارض در كودكان با حساسیت بیشتر و پیامدهای خطرناك‌تری همراه است كه لزوم تجویز منطقی و مبتنی بر شواهد را پررنگ‌تر می‌كند.

سالانه 250 میلیون سرُم تزریق می‌شود

محمد رئیس‌زاده، رئیس كل سازمان نظام پزشكی، با عنوان این مطلب كه در كشور ما سالیانه بیش از 250 میلیون سرُم مصرف می‌شود كه بیش‌ از دو برابر میانگین مصرف جهانی است، گفت: با توجه به مصرف بالای كشور، باید در زمینه رعایت تجویز منطقی سرُم و داروها عمل كنیم و سازمان‌های بیمه‌گر باید با اجرایی كردن راهنماهای بالینی در این خصوص نظارت داشته باشند.

وی، از جامعه پزشكی كشور هم درخواست توجه به موضوع مصرف منطقی داروها بر اساس راهنماهای علمی را مطرح كرد.

درخواست وزیر بهداشت از بیمه‌ها

در همین حال، وزیر بهداشت با عنوان این مطلب كه مصرف سرُم در كشور از 13 میلیون در ماه به 23 میلیون افزایش یافته است، به این موضوع اشاره كرد كه سرُم، اصولا باید در بیمارستان و بر اساس نیاز بیماران مصرف شود اما برای هر بیماری و سرماخوردگی و در هر مركزی حتی بدون توصیه های علمی، تزریق می شود.

ظفرقندی از بیمه‌ها خواست نظارت بیشتری بر نسخه های دارویی داشته باشند.

مصرف افراطی سرم در كشور

در همین راستا، مهدی پیرصالحی رئیس سازمان غذا و دارو، با بیان اینكه در حال حاضر در مصرف سرم‌ها، شاهد نوعی مصرف افراطی هستیم، گفت: به‌ طوری كه بدون نیاز واقعی، برای بسیاری از موارد ساده مانند سرماخوردگی یا بیماری‌هایی كه حتی ممكن است به داروهای ساده هم نیاز نداشته باشند، سرُم تزریق می‌شود. همچنین گاهی چند آمپول داخل سرُم اضافه می‌شود كه بیشتر جنبه القای درمان یا حتی ایجاد گردش مالی دارد تا نیاز واقعی بیمار، در حالی كه در بسیاری از این موارد اصلاً ضرورتی برای این نوع درمان وجود ندارد.

وی با تاكید بر اینكه حتی داروهایی كه مصرف ضروری ندارند نیز نباید بی‌دلیل تجویز شوند، تصریح كرد: این موضوع از شورای عالی بیمه پیگیری شده و تصمیمات خوبی اتخاذ شده است كه امیدواریم به‌زودی نهایی و ابلاغ شود؛ به‌گونه‌ای كه تجویزهای غیرمنطقی تحت پوشش بیمه قرار نگیرند و پزشكانی كه خارج از گایدلاین‌ها و پروتكل‌ها اقدام به تجویز می‌كنند، مورد تذكر قرار گیرند تا بتوانیم به سمت مصرف منطقی حركت كنیم.

پشت پرده تجویز سرُم

آدرس هایی كه وزیر بهداشت، رئیس سازمان غذا و دارو و دیگر مدیران حوزه سلامت از تجویزهای غیرمنطقی سرم در كشور می دهند؛ نشان می‌دهد كه اینجا هم بحث منافع مالی مطرح است.

مصرف ماهانه 23 میلیون سرُم، آن هم در شرایطی كه كشور درگیر هیچ نوع پاندمی یا شیوع بیماری خاصی نیست كه لازم باشد برای همه بیماران سرم تجویز شود؛ قدری عجیب و غیرمنطقی به نظر می‌رسد.

شاید بهتر باشد، بیمه‌ها با هر نوع ابزار نظارتی كه لازم است، نسخه های بیماران را رصد كنند تا خیالمان بابت مصرف این تعداد سرُم در كشور، راحت شود.