در حالی كه زندگی روزانه انسانها در جوامع مختلف همراه با شتاب فزاینده و در نتیجه استرس و فشارهای روحی و روانی بسیاری است، یك روانپزشك درباره نشانههای مضطرب بودن و روشهای درمان آن توضیح داده است.
به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، سلامت روان به عنوان یكی از اركان اصلی سلامت عمومی، در سالهای اخیر در ایران مورد توجه ویژهتری قرار گرفته است. بر اساس آخرین پیمایشهای ملی سلامت روان كه توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی انجام شده، اختلالات اضطرابی یكی از شایعترین گروه اختلالات روانی در جامعه ایرانی است.
مطالعات نشان میدهد كه میزان شیوع اختلالات اضطرابی در جمعیت بزرگسال ایران بهطور میانگین بین 15 تا 20 درصد متغیر است. با این حال، این میزان در گروههای مختلف جمعیتی به شكل یكسانی توزیع نشده است.
نتایج نشان میدهد كه زنان در مقایسه با مردان، با احتمال بیشتری (تقریباً 1.5 تا 2 برابر) علائم اضطراب فراگیر و اختلالات هراس را تجربه میكنند كه این تفاوت ناشی از تركیبی از عوامل بیولوژیكی، اجتماعی و نقشهای جنسیتی است.
علاوه بر جنسیت، وضعیت اشتغال و سطح اقتصادی-اجتماعی نیز نقش تعیینكنندهای دارد. گروههایی كه با بیثباتی اقتصادی، بیكاری یا استرسهای مزمن شغلی مواجه هستند، نرخ بالاتری از اضطراب را گزارش كردهاند.
همچنین، در مناطق شهری و كلانشهرها، به دلیل فشارهای زندگی مدرن، آلودگی صوتی، ترافیك و سبك زندگی بیتحرك، شیوع اختلالات اضطرابی نسبت به جوامع روستایی و عشایری روند صعودیتری را نشان میدهد.
نكته قابل تامل در گزارشهای اخیر وزارت بهداشت، تغییر الگوی اضطراب در گروههای سنی است؛ بهطوری كه جوانان و نوجوانان به دلیل فشارهای تحصیلی، نگرانی از آینده شغلی و تغییر در تعاملات اجتماعی دیجیتال، بخش قابلتوجهی از آمار مبتلایان جدید را تشكیل میدهند.
علی صحراییان، روانپزشك درباره نگرانی نسبت به آینده گفت: فكر كردن درباره آینده، پیشبینی اتفاقات و حتی در نظر گرفتن سناریوهای مختلف در یك حد طبیعی، نهتنها مشكلزا نیست، بلكه میتواند به تصمیمگیری و آمادگی بهتر فرد كمك كند.
وی ادامه داد: برای مثال، فردی كه قصد سفر دارد، طبیعی است مسیر و شرایط احتمالی را بررسی كند و برای آنها تدبیری بیندیشد. این نوع نگرانی حتی میتواند اضطراب را كاهش دهد؛ زیرا فرد برای مسائل احتمالی آماده میشود.
این روانپزشك تصریح كرد: این نوع نگرانی هم میتواند خود باعث ایجاد اضطراب شود و هم در افرادی كه دچار اضطراب هستند، به شكل تفكر بیش از حد، سناریوسازی و نگرانی مستمر دیده شود.
آیا فرد مضطرب میتواند همچنان موفق به نظر برسد؟
صحراییان با اشاره به اینكه برخی افراد مبتلا به اضطراب در ظاهر همچنان عملكرد خوبی دارند، گفت: ممكن است در مراحل ابتدایی، فرد مضطرب همچنان بتواند عملكرد خود را حفظ كند و حتی موفق به نظر برسد، اما در صورت تداوم اضطراب، عملكرد او بهتدریج تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
وی افزود: حتی در افرادی كه همچنان نمرات خوب یا عملكرد قابل قبولی دارند، اگر عملكرد فعلی آنها با دوره قبل از شروع اضطراب مقایسه شود، ممكن است افت قابل توجهی مشاهده شود؛ بنابراین صرفاً خوب بودن عملكرد فعلی به معنای نبود اضطراب نیست.
این روانپزشك افزود: فرد میتواند عوامل استرسزای قابل شناسایی در زندگی روزمره خود را فهرست كند و برای آنها راهحل پیدا كند یا تا حد امكان از آنها فاصله بگیرد. البته برخی عوامل استرسزا قابل پیشبینی یا حذف نیستند؛ بنابراین باید سطح آمادگی ذهنی و جسمی خود را نیز افزایش دهیم.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشكی شیراز، خواب منظم و رعایت بهداشت خواب، تغذیه مناسب، ورزش و پیادهروی منظم، اختصاص زمان برای تفریحات سالم و فعالیتهای مورد علاقه و پرهیز از مواد مخدر را از مؤلفههای مهم سبك زندگی سالم برشمرد و گفت: هیچ ماده مخدری وجود ندارد كه بتواند اضطراب را بهبود دهد و این مواد عمدتاً وضعیت اضطراب را تشدید میكنند.
وی درباره كافئین هشدار داد و افزود: كافئین ممكن است در كوتاهمدت احساس متفاوتی ایجاد كند، اما با خروج آن از بدن، بهویژه در مصرف با درصدهای بالا ، میتواند با افزایش سطح اضطراب همراه باشد.
كمالگرایی و وسواس؛ وقتی از حد طبیعی فراتر میروند
وی درباره ارتباط كمالگرایی و وسواس با اضطراب نیز بیان كرد: كمالگرایی و حساسیت نسبت به وظایف و تعهدات، در حد متناسب میتواند ویژگی مثبتی باشد، اما زمانی كه از حد طبیعی فراتر رود، میتواند زمینهساز اضطراب شود.
وی ادامه داد: اگر فرد استانداردهایی برای خود تعیین كند كه فراتر از تواناییها و امكانات واقعی یا استانداردهای معمول باشند، دائماً نگران خواهد بود كه آیا میتواند به آنها دست پیدا كند یا خیر. در این شرایط، كمالگرایی به جای كمك به عملكرد فرد، میتواند باعث افزایش اضطراب و حتی كاهش عملكرد شود.
اضطراب چگونه بدن را تحت تأثیر قرار میدهد؟
صحراییان با بیان اینكه اضطراب میتواند سیستمهای مختلف بدن را درگیر كند، گفت: بسته به اینكه كدام سیستم بدن بیشتر تحت تأثیر قرار گیرد، علائم متفاوتی ایجاد میشود. تپش قلب، احساس تنگی نفس، سردرد یا تشدید سردردهای تنشی و میگرنی، مشكلات گوارشی و اسپاسم عضلات از جمله این علائم هستند.
وی افزود: اضطراب میتواند بر سایر بخشهای بدن نیز تأثیر بگذارد و علائم متنوعی ایجاد كند؛ بنابراین نباید انتظار داشت كه اضطراب در همه افراد دقیقاً با یك مجموعه علائم مشخص بروز كند.
نگرانی روزمره تا چه اندازه طبیعی است؟
این متخصص روانپزشكی تأكید كرد: مقداری نگرانی در زندگی طبیعی و حتی ضروری است؛ زیرا اگر فرد هیچ نگرانی درباره مسوولیتها و اهداف خود نداشته باشد، ممكن است انگیزه لازم برای انجام اقدامات مورد نیاز را نیز از دست بدهد.
وی ادامه داد: برای مثال، نگرانی متعادل یك دانشآموز درباره امتحان میتواند او را به مطالعه وادار كند، اما اگر نگرانی به اندازهای افزایش یابد كه ذهن فرد ساعتهای زیادی درگیر آن باشد و حتی زمان استراحت، تفریح و ورزش نیز نتواند از این افكار فاصله بگیرد، دیگر با یك نگرانی طبیعی مواجه نیستیم.
برای كاهش اضطراب چه كنیم؟
صحراییان نخستین گام را شناخت اضطراب دانست و گفت: برای كاهش اضطراب ابتدا باید بدانیم اضطراب چیست و بتوانیم نشانههای آن را در بدن و رفتار خود تشخیص دهیم. پس از آن، تغییر سبك زندگی و شناسایی عوامل استرسزا اهمیت زیادی دارد.
نقش شبكههای اجتماعی در افزایش اضطراب
صحراییان با اشاره به تأثیر شبكههای اجتماعی بر سلامت روان گفت: یكی دیگر از بخشهای مهم تغییر سبك زندگی، مدیریت استفاده از شبكههای اجتماعی و اخبار است. فرد نمیتواند پیشبینی كند در شبكههای اجتماعی با چه اخباری مواجه خواهد شد و بخش قابل توجهی از اخبار و محتواهای موجود میتواند سطح تنش و اضطراب را افزایش دهد، بدون اینكه ضرورت یا فایدهای برای فرد داشته باشد.
وی تأكید كرد: قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار منفی و تنشزا میتواند سیستم اضطرابی بدن را فعال نگه دارد؛ بنابراین لازم است افراد در استفاده از شبكههای اجتماعی نیز تعادل را رعایت كنند.
چه زمانی باید به روانشناس یا روانپزشك مراجعه كرد؟
این متخصص روانپزشكی گفت: تا زمانی كه اضطراب شكل بیمارگونه پیدا نكرده است، اصلاح سبك زندگی و رعایت توصیههای پیشگیرانه میتواند به كنترل آن كمك كند؛ اما زمانی كه علائم متعدد ایجاد شده، اطرافیان تغییرات فرد را متوجه میشوند و عملكرد شغلی، تحصیلی یا زندگی روزمره تحت تأثیر قرار میگیرد، این توصیهها بهتنهایی كافی نیستند.
صحراییان خاطرنشان كرد: در چنین شرایطی فرد لازم است برای دریافت آموزشها و روشهای تخصصیتر مدیریت اضطراب به روانشناس مراجعه كند و در صورت نیاز، برای بررسی ضرورت درمان دارویی به روانپزشك مراجعه شود. در برخی موارد نیز ممكن است استفاده همزمان از رواندرمانی و درمان دارویی ضرورت داشته باشد.
