راهكارهایی برای خانه تكانی ذهن

به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، با نزدیك شدن به نوروز، بسیاری از ما به سراغ خانه‌تكانی می‌رویم. اما آنچه بیشتر شبیه یك سنت فرهنگی به نظر می‌رسد، در واقع از نظر علمی یك مداخله مؤثر برای سلامت روان و عملكرد مغز محسوب می‌شود.

پژوهش‌های روان‌شناسی محیطی نشان می‌دهند كه فضای شلوغ و نامنظم می‌تواند باعث افزایش استرس، كاهش تمركز و حتی افت كیفیت خواب شود. در مقابل، مرتب‌سازی و حذف وسایل اضافی، تأثیر مستقیمی بر آرامش ذهن دارد.

مطالعات علوم اعصاب نشان داده‌اند كه آشفتگی بصری باعث می‌شود مغز مجبور شود همزمان محرك‌های زیادی را پردازش كند. این وضعیت منابع شناختی را مصرف كرده و تمركز را كاهش می‌دهد. پژوهشگران دانشگاه پرینستون گزارش كرده‌اند كه محیط‌های شلوغ، توانایی پردازش اطلاعات و انجام كارها را مختل می‌كنند.

به بیان ساده: وقتی اطرافت شلوغ است، مغزت هم شلوغ می‌شود. خانه مرتب، استرس كمتر ... تحقیقات منتشر شده در مجلات روان‌شناسی نشان می‌دهد افرادی كه خانه خود را نامرتب توصیف می‌كنند، سطح بالاتری از هورمون استرس (كورتیزول) دارند؛ به‌ویژه در زنان. در مقابل، فضای مرتب با احساس كنترل بیشتر و آرامش روانی همراه است. این یعنی خانه‌تكانی فقط نظافت نیست؛ نوعی تنظیم هیجانی است.

مطالعات دیگر نشان داده‌اند كه محیط مرتب می‌تواند رفتارهای سالم‌تر را تقویت كند. برای مثال افراد در فضاهای مرتب تمایل بیشتری به انتخاب غذاهای سالم یا انجام تصمیم‌های منطقی دارند. یعنی نظم بیرونی، نظم درونی را فعال می‌كند.

چرا خانه‌تكانی حس «شروع تازه» می‌دهد؟ روان‌شناسان این اثر را «نمادین» می‌دانند. پاك‌سازی فضا به مغز پیام می‌دهد كه یك دوره تمام شده و مرحله جدیدی آغاز شده است. این همان احساسی است كه بعد از مرتب كردن كمد، تغییر دكور یا دور ریختن وسایل قدیمی تجربه می‌كنیم.

در واقع خانه‌تكانی می‌تواند: احساس كنترل را افزایش دهد. ذهن را سبك كند. تمركز را بالا ببرد. اضطراب را كاهش دهد. انگیزه تغییر در زندگی ایجاد كند. خانه‌تكانی مثل یك مدیتیشن فعال است.

جالب است بدانید روان‌شناسان رفتارهای تكراری و هدفمند مانند مرتب‌سازی را نوعی فعالیت ذهن‌آگاهانه (mindful activity) می‌دانند. تمركز روی یك كار فیزیكی ساده، سیستم عصبی را آرام می‌كند و پاسخ استرس بدن را كاهش می‌دهد. به همین دلیل است كه بسیاری از افراد بعد از تمیزكاری طولانی، حس سبكی یا آرامش عمیق تجربه می‌كنند.

خانه‌تكانی یك كار فیزیكی ساده نیست؛ تركیبی از روان‌شناسی، علوم اعصاب و تنظیم هیجانی است. وقتی خانه را مرتب می‌كنیم، در واقع در حال مرتب كردن ذهن، احساسات و حتی تصمیم‌های آینده خود هستیم.

پس دفعه بعد كه دستمال تمیزكاری را برمی‌داری، بدان: تو فقط خانه را تمیز نمی‌كنی … ذهن خودت را هم تازه می‌كنی.